Bạn có bao giờ cảm thấy đầu óc mình ở trong một trạng thái rất nặng nề, giống mình mình đã ăn quá no mà chưa kịp tiêu hoá hay thậm chí đã thấy no rồi nhưng cứ vẫn muốn ăn. Đó là cảm giác của mình khi mọi công việc ứ đọng, lâu lắm rồi không tích được một dấu trong check list của mình. Mình lại tự hỏi, điều gì ngăn cản mình thực hiện. Nguyên nhân lớn nhất là do tính lười của mình. Nhưng có một điều mà mình thấy mình không lười, đó là sưu tầm kinh nghiệm qua đọc sách, hay lướt các video ngắn chia sẻ tips and trick trên Instagram. Mình nhận ra càng đọc nhiều, xem nhiều lại càng chỉ khiến đầu mình ở trong trạng thái “khó tiêu” hoặc những điều mình làm được không nhiều bắng số kinh nghiệm mình đã xem.

Photo by Aysegul Yahsi on Unsplash

Tại sao kinh nghiệm  của người khác… đôi khi chỉ để nghe vậy thôi

Mình nhận thấy một đặc điểm là khi xem những nội dung về kinh nghiệm hay hiệu suất làm việc, mình thấy cuốn như thể chỉ bằng một cái quẹt tay phải thôi, cuộc sống của mình sẽ thay đổi. Mình thấy truyển cảm hứng khi nghe nhưng khi tắt máy tính mình vẫn là mình với những vấn đề của riêng mình, vẫn còn một list dài những việc phải làm, và những ước mơ dang dở bị chôn vùi càng ngày càng sâu dưới nhữ bộn bề của cuộc sống hàng ngày.

Không phải kinh nghiệm nào được chia sẻ cũng hữu ích

Có một dạng nội dung khá phổ biến trên tiktok đó là review, kiểm chứngcác tips và hacks của người khác. Nổi tiếng nhất với nội dung này phải nói đến Khaby Lamb với chuỗi video không nói gì chỉ với biểu cảm khuôn mặt kiểu “Tại sao phải làm nó phức tạp vậy?” thu hút hàng triệu lượt theo dõi. Anh như một người kiểm chứng cho cho những life-hack trên internet. Và nếu như life-hack nào cũng hiệu quả, có lẽ khuôn mặc của Khaby Lamb đã chẳng trở nên “kinh điển” như vậy. Nội dung của Khaby không chỉ để gây cười mà còn gửi đến người xem một thông điệp là: Không phải kinh nghiệm hay life hack lan truyền trên mạng đều hữu ích.

Không phải ai cũng có đủ điều kiện để thực hiện kinh nghiệm đó

Có một lần khi mình đọc một cuốn sách chia sẻ kinh nghiệm nghề nghiệp. Nói chung là mình không đánh giá cao cuốn sách đó lắm bởi là một Blogger, khi mình chia sẻ câu chuyện cá nhân để tất cả mọi người có thể tiếp cận, mình kỳ vọng nhiều hơn ở một cuốn sách, với nội dung được biên tập, in ấn, quảng cáo, lưu truyền và độc giả phải bỏ tiền mua. Liên quan đến kinh nghiệm, mình nhớ có một bài viết của một tác giả chia sẻ về nghề làm báo, và công việc đó đến với anh như sự sặp đặt của gia đình. Mình nghĩ, trong thời kỳ tìm việc khó khăn như bây giờ, đặc biệt với những bạn bố mẹ không làm trong nghề, thậm chí bạn là người đầu tiên trong dòng họ được học đại học, để ứng dụng được kinh nghiệm “làm sao để vào nghề” được chia sẻ như trên thì bạn đành phải ước được sinh ra lại trong một gia đình có truyền thống như tác giả. Ý mình là, có những kinh nghiệm chỉ đúng với những người có điều kiện nhất định.

Có một bài báo có tên “Beware survivorship bias in advice on science careers” bàn luận về những lời khuyên về sự nghiệp khoa học và học thuật trên trang web của tạp chí khoa học tự nhiên nổi tiếng Nature. Trong đó có một câu chuyện như sau: Trong nhiều năm, không ít nhà nghiên cứu cấp cao đã cho rằng họ có thể làm việc không lương trong một thời gian dài, ngay cả khi sống ở một trong những thành phố đắt đỏ nhất thế giới, cho đến khi nghiên cứu có kết quả Đó là lời khuyên sự nghiệp họ dành cho các nhà nghiên cứu trẻ. Nhưng, không phải ai cũng có thể đi theo lời khuyên đó, nhiều người buộc phải đi tìm công việc khác trước khi họ thấy kết quả, thậm chí họ chẳng có cơ hội bắt đầu. Những người có thể làm việc không lương là những người có nền tảng tài chính vững chắc, và cũng ít có trách nhiệm khcas như chăm sóc gia đình. Và những người có thể làm ưcoong việc không lương là điều bình thường, chỉ làm vì đam mê không cần nghĩ gì cả thường là người xuất phải từ hoàn cảnh như vậy.

Mình không muốn bàn luận quá sâu về hoàn cảnh gia đình, bởi chúng ta không không thể chọn bố mẹ và bố mẹ của chúng ta đã luôn cố hết sức để chúng ta có cuộc sống tốt nhất. Thành công của một người phụ thuộc vào nhiều yếu tố ngoài sự nỗ lực. Đôi khi việc bình thường với người này là điều xa xỉ với người khác. Chúng ta cũng chả được sống ở đa vũ trụ để chứng kiến những tình huống kiểu như Bill Gates không có mẹ là thành viên hội đông quản trị của nhiều tổ chức lớn; Hay nếu như Steve Jobs không sinh ra và lớn lên ở Mỹ mà ở một nước đang phát triển khác. Bởi vậy, mình nghĩ sách self-help hay lời khuyên của người nổi tiếng mình biết vậy thôi chứ tự nhìn lại điều kiện của mình lại hỏi ứng dụng được bao nhiêu. 

Những kinh nghiệm không phải qua trải nghiệm, không được cập nhật theo tiến bộ xã hội.

Sau đây mình xin chia sẻ một trải nghiệm muốn độn thổ của mình từ một bài chía sẻ kinh nghiệm đi du học trên mạng. Trong hội đi du học, có một cái chia sẻ về chuẩn bị giấy tờ khi đi du học. Trong đó ngoài những giấy tờ như bằng tốt nghiệp, ra có một loại giấy tờ nữa gọi là “Nên chuẩn bị giấy chứng nhận độc thân để nếu gặp ai mà muốn cưới thì cuới luôn”. Đây là kinh nghiệm được chia sẻ rất nhiều năm ít nhất là từ lúc mình did học Thạc sĩ năm 2018 đến lúc mình học Tiến sĩ năm 2022 người tra vẫn truyền nhau kinh nghiệm này.

Đến năm 2024, khi về Việt Nam nghỉ hè, mình đã ra phường xin cái giấy này, dù mình vẫn độc thân nhé. Chị gái mình đã lấy chồng rồi nhưng không biết sự tồn tại của giấy này. Bố mẹ mình cũng bảo mình dở hơi nhưng cũng đành chịu. Mình ra phường, rất tự tin nói với chị cấn bộ phường trực bàn hôm đó “Chị ơi, em đến xin giấy chứng nhận độc thân”. Thời điểm này thì hệ thống công đã được số hoá, chị cán bộ không để lộ cảm xúc gì bảo mình “Em quét QR làm theo hướng dẫn”. Mình làm theo, điền form qua các câu hỏi:

1) Mục đích xin giấy: Người ta xin giấy này có nhiều mục đích như giảm thuế không chỉ là kết hôn. Minhg tích ô “Kết hôn”.

2) Kết hôn với ai: Đoạn này mình cấn cấn rồi, chọn kết hôn với người Việt Nam hay người nước ngoài.

3) Tên người sẽ kết hôn. Đến đoạn này mình chịu luôn. Đành tắt điện thoại đi về.

Chả hiểu sao chị cán bộ lúc đầu lạnh lùng mà giờ lại quan tâm mình thế. Lúc mình ra đến cửa, chị ấy hỏi “Điền xong chưa em?”. Mình chả biết trử lời sao đành bảo “Em quên tên chồng em?”. Ra đến cổng đi về, bác bảo vệ lại hỏi mình phát nữa. Ngại hết cả người mà chả có cái lỗ nào chui xuống. Thế mình hỏi bạn nào đưa ra cái lời khuyên “Nên chuẩn bị giấy chứng nhận độc thân để nếu gặp ai mà muốn cưới thì cuới luôn”, thì cái mục tên người kia bạn điền tên ai vậy? Mình chắc chắn, người viết lời khuyên này chưa từng đi xin cái giấy này luôn. Thôi giờ dịch vụ công số hoá hết rồi, điền online được, không cần xin trước nhé.

Vấn đề lời khuyên 10 năm trước không đúng với bây giờ đâu. Từ một clip chia sẻ của Youtuber Giangoi về đi du học Anh, chị ấy có nói ở Anh khó mua băng vệ sinh. Đến bây giờ vẫn có bạn hỏi mình “Có mua nhiều băng vệ sinh mang sang không?”. Sự thật là băng vệ sinh, cả tampon lẫn miếng dán truyền thống đều được để trong nhà vệ sinh trường, lấy miễn phí. Trường chị bạn mình ở Scotland còn phát cả cốc nguyệt san miễn phí. Cái này có thể tuỳ trường, nhưng siêu thị bán đầy đủ kích thước và mùi luôn. Thậm chí một gói mình mua chưa đến 1 bảng, đổi ra tiền Việt chưa đến 30 ngàn, còn rẻ hơn cả mình mua ở Việt Nam ấy chứ. Các hãng thì khác nhau, nhưng dùng rất ổn. Bởi thế, trừ khi bạn muốn dùng chính xác thương hiệu náo đó, chứ tình hình này không “hệ trọng” như người ta chia sẻ trên mạng.

Tóm lại, kinh nghiệm không đúng với bạn bởi vì điều được chia sẻ khôgn xuất phát từ trải nghiệm thực tế mà cũng không được cập nhật đúng hoàn cảnh. Mình thấy có rất nhiều nội dung được “xào lại” người này copy người kia, và bạn lại thành người đi kiểm chứng.

Và những chia sẻ có nhiều mục đích khác

Nhìn vào những câu chuyện như của Mr. Pip mới thấy rằng việc làm theo kinh nghiệm làm giàu của một người chưa chắc có thể giúp bạn giàu giống họ. Thậm chí, nếu không mất tiền thì cũng đã là may mắn. Không có người giàu đi dạy làm giàu, chỉ có người giàu lên từ việc đi dạy làm giàu. hi đó, nguồn thu chính của họ đến từ việc bán khóa học, sách, hay các chương trình đào tạo, chứ không phải từ chính phương pháp mà họ quảng bá.

Ngoài ra, nhiều lời khuyên được chia sẻ có thể dẫn người nghe đến một lựa chọn có lợi cho người đưa ra lời khuyên. Người nghe đôi khi không biết liệu đó có thực sự là con đường mà họ đã đi qua hay chỉ là một câu chuyện được kể lại sau vỏ bọc hào nhoáng.

Đó là kỹ do tại sao khi bạn làm theo kinh nghiệm của người thành công đi trước nhưng mà nó… lạ lắm.

Tại sao xem kinh nghiệm của người khác lại hấp dẫn đến vậy?

Dù có biết rằng kinh nghiệm của người khác không phải lúc nào cũng áp dụng được, những câu chuyện và lời khuyên từ người thành công vẫn hấp dẫn đến vậy?

Chúng ta đều mong mình có thể nhanh chóng tìm ra đáp án

Người thành công thường được nhìn nhận như những người đã “giải được bài toán cuộc đời”. Khi nghe họ chia sẻ, nhiều người có cảm giác rằng nếu làm theo những gì họ đã làm, mình có thể tránh được những sai lầm lớn, đi nhanh hơn trên con đường phía trước và giảm bớt những thử nghiệm tốn kém. Chúng ta bị hấp dẫn bởi những con đường tắt, bị hối thúc bởi những cuộc đau để phải nhanh hơn, thành công sớm hơn. Những câu hỏi hay được hỏi nhất trong hội du học hay học đàn đó là “Anh có thể cho em xin kinh nghiệm hay lời khuyên không ạ?”. Và câu hỏi đó lại khiến ngươif được bỏit rở nên hoàn mang hơn vì không biết nên bắt đầu từ đâu, nói những gì. Có quả trình học hỏi rèn luyện nào được gói gọn trong 1 cái comment?

Với mình hoang mang, lạc lối là cảm giác rất đáng sợ. Khi chưa rõ mình nên làm gì, con người thường có xu hướng tìm kiếm một hình mẫu để dựa vào. Kinh nghiệm của người khác lúc này trở thành một kim chỉ nam tạm thời, giúp chúng ta có cảm giác rằng ‘mình vừa tìm ra một hướng đi”. Người thành công vì thế trở thành một điểm tựa tâm lý, đặc biệt trong những giai đoạn mơ hồ hoặc thiếu định hướng.

Chuyện cổ tích cũng hấp dẫn mà

Có một kiểu câu chuyện chưa bao giờ hết hấp dẫn, từ thần thoại đến phim ảnh hiện đại, thời đại có thể thay đổi nhưng câu chuyện người hùng chưa bao giờ hết hấp dẫn. Bắt đầu từ khó khăn, vượt qua thử thách, rồi đạt được kết quả lớn – Cấu trúc này dễ tạo cảm xúc và khiến người nghe cảm thấy hy vọng rằng nếu họ cố gắng đủ nhiều, họ cũng có thể đạt được kết quả tương tự. Những câu chuyện như vậy nuôi dưỡng niềm tin rằng “mình cũng có thể làm được”.

Hiệu ứng hào quang (Hallo effetc)

Một hiện tượng tâm lý quan trọng giúp giải thích vì sao lời khuyên của người thành công thường dễ được tin tưởng là hiệu ứng hào quang (halo effect). Đây là một dạng thiên kiến nhận thức (cognitive bias) được nhà tâm lý học Edward Thorndike nghiên cứu từ đầu thế kỷ 20.

Hiệu ứng hào quang xảy ra khi một đặc điểm tích cực nổi bật của một người khiến chúng ta vô thức đánh giá họ tích cực ở nhiều khía cạnh khác. Nói cách khác, khi một người rất giỏi ở một lĩnh vực, chúng ta dễ dàng cho rằng họ cũng giỏi trong những lĩnh vực khác, ngay cả khi không có bằng chứng rõ ràng cho điều đó. Đây chính là tiền đề của các KOL, KOC hoạt động mạnh mẽ giàu có đến vậy. Ví dụ, một diễn viên nổi tiếng chia sẻ về sữa bột, nhiều người sẵn sang tin tưởng không phải vì chọ là chuyên gia mà vì hình ảnh của họ tạo ra một “vầng hào quang” khiến mọi lời nói trở nên có trọng lượng hơn. Một người nổi tiếng trong thể thao có thể được mời quảng cáo sản phẩm sức khỏe hoặc tài chính; một doanh nhân thành đạt có thể được hỏi ý kiến về giáo dục, xã hội hay thậm chí triết lý sống. Thành công ở một lĩnh vực dường như khiến công chúng mở rộng sự tin tưởng sang nhiều lĩnh vực khác, dù năng lực thực tế có thể không liên quan. Hiệu ứng hào quang khiến người nghe ít khi đặt câu hỏi về tính phù hợp của lời khuyên. Chúng ta dễ tin rằng nếu một người đã rất thành công, thì cách suy nghĩ hoặc phương pháp của họ chắc chắn phải đúng.

Mãng xã hội – nơi của những câu chuyện lấp lánh

Có một lần, mình hỏi giáo sư của mình “Có phải mọi người sau viva (bảo vệ luận văn) thường được minor correction không?”. Thầy mình người và cho mình một gáo nước lạnh “Em nghĩ vậy vì chỉ những người được kết quả đó mới post lên mạng xã hội và ồn ào về nó.” Và thầy lấy trên giá sách một tờ đánh giá viva, và chỉ ra những kết qủa xếp hạng có thể xảy ra. Trong đó, không mấy sinh viên nào pass mà không có correction (minhg biết 1 giáo sư ở Computer Science có kết quả nàt), sửa ít (minor correction), sửa nhiều (major correction), nộp và bảo vệ lại, đỗ trình độ master, và không đỗ. Mình nói điều này để bạn hiểu hơn về làm tiến sĩ tại UK, hơi khác với các nước khác nên không có cảnh bạn bè người thân dự lễ bảo vệ tốt nghiệp cầm sẵn hoa chúc mừng. Có rất nhiều câu chuyện không được kể mà chúng ta không bao giờ biết.

Đã nhiều lần mình tự hỏi “Liệu sử nỗ lực đến cùng nhưng không mang lại kết quả có phải một câu chuyện đáng được chia sẻ hay không?”. Với cá nhân mình thì có, bởi khi đó mình thấy sự đông cảm, rằng có người cũng như mình. Nhưng không phải ai cũng nghĩ vậy. Có một điều khiến mình khsa … bất ổn, đó là khi mình còn trong team làm dịch vụ mentor học bổng, các bạn truyền thông hỏi mình chia sẻ các case thành công. Điều mình trân trọng nhất trong quá trình làm mentor hay chia sẻ qua blog là nhận được chia sẻ từ các bạn dù có kết quả hay không nhưng các bạn ấy đã học được nhiều điều, hiểu rõ hơn về bản thân, rõ ràng hơn về hành trình của mình. Đó là một “kết quả không được chứng nhận” và mình rất muốn chia sẻ điều đó. Nhưng team truyền thông đã trả lời mình rằng “Chia sẻ này thì không bán được dịch vụ”. Điều đó khiến mình rất… tổn thương. Sự tổn thương đó cũng bao gồm những lần bị mọi người hỏi “làm không để làm gì à? Không ra tiền thì làm làm gì?’. Mình chả biết mình làm để làm gì, như ví dụ bên trên, mình có đủ tài chính để làm một việc miễn phí vì một niềm tin của mình. Có rất nhiều người hỏi mình “Làm bằng niềm tin à?” mình cũng chỉ biết trả lời là “Uhm” thôi.

Bạn mình nói với mình rằng, đôi khi cả những người thành công họ cũng không nói rằng họ đã chật vật ra sao, mà thay vào đó là “mình giỏi mà, làm tí là được, dễ lắm, bí quyết là… nạp tiền vào khoá học! Chỉ với vài trăm ngàn bạn đã nắm được bí kíp thay đổi cuộc đời”.  Truyền thông, mạng xã hội và sách vở thường ưu tiên kể những câu chuyện thành công, trong khi những câu chuyện thất bại ít khi được nhắc tới hoặc ít thu hút sự chú ý, và cũng chẳng ai muốn bị nói là một đứa dở hơi, mất thời gian cho những việc vô bổ cả. Và càng nghe nhiều chuyện thành công, chúng ta lại dễ lầm tưởng con đường dẫn tới thành công rõ ràng và có thể lặp lại chỉ với một vài bí kíp.

Lời xin lỗi từ một người đã viết hàng tá bài chia sẻ kinh nghiệm

Tự nhìn nhận và suy sét về bản thân mình thấy mình không những mắc phải sai lầm của người đi hỏi kinh nghiệm mà còn có sai lầm của người đi chia sẻ. Mình mới học được một điều là bình thường hoá việc người khác không hiểu mình, không nghe theo lời khuyên của mình. Ai cũng muốn được công nhận là mình đúng, nhưng mỗi người có một góc nhìn khác. Dù mình có tin tưởng điều mình làm đến đâu, mình nhận ra rằng, mình đã mất rất nhiều thời gian, công sức để học được bài học đó. Vậy tại sao minhg bắt người khác phải hiểu chỉ sau một câu nói của mình. Có thể do hào quang của mình chưa đủ lấp lánh và cũng do mình hiểu chưa đủ sâu.

Thiên kiến người sống sót

Xin lỗi vì mình đã chia sẻ khi chưa đủ hiểu.

Đôi khi, khi đưa ra một lời khuyên chúng ta không đủ thấu hiểu cho hoàn cảnh mà người khác gặp phải. Giống như bạn mình nói “người giàu đi dạy người nghèo cách sống”. Hay khig người ta nói rằng “Sao phải làm nhiều việc thế hay nghỉ ngơi, thư giãn, chữa lành” nhưng không ai hiểu nếu tôi dừng lại thì có ông bụt nào hiện lên làm hộ hay nuôi tôi. Khi người khác buồn, nói họ vui lên thì rất dễ, người ta dễ dàng chỉ trích sao họ bi quan, tiêu cực thế này thế kia, nhưng chẳng ai cho họ niềm tin. Khi có niềm tin còn thì dù trời có sập họ cũng tự biết ngoi lên để sống tiếp chẳng cần lời khuyên”Vui lên”.

Một trong những lý do khiến nhiều lời khuyên về thành công nghe có vẻ hợp lý nhưng lại không hiệu quả trong thực tế là thiên kiến người sống sót (survivorship bias). Đây là một dạng thiên kiến nhận thức (cognitive bias) xảy ra khi chúng ta rút ra kết luận dựa trên những trường hợp “sống sót” hoặc thành công, trong khi bỏ qua rất nhiều trường hợp thất bại đã biến mất khỏi tầm nhìn. Về phía nguời đi chia sẻ kinh nghiệm, bản thân mình chỉ biết một phần nhỏ, nhưng khi chia sẻ lại khiến người đọc nghĩ “con đường chỉ có vậy thôi”.

Một ví dụ nổi tiếng về thiên kiến này xuất hiện trong Thế chiến II. Khi nghiên cứu các máy bay quay trở về sau chiến đấu, quân đội nhận thấy nhiều lỗ đạn tập trung ở cánh và thân máy bay, nên ban đầu họ nghĩ rằng cần gia cố thêm giáp ở những vị trí này. Tuy nhiên, nhà toán học Abraham Wald chỉ ra rằng các máy bay được quan sát là những chiếc đã sống sót và quay trở về. Điều đó có nghĩa là những khu vực có nhiều lỗ đạn thực ra không quá nguy hiểm. Ngược lại, những chiếc máy bay bị bắn trúng ở các vị trí quan trọng có thể đã rơi trước khi quay về, nên chúng không xuất hiện trong dữ liệu. Vì vậy, giáp cần được tăng cường ở những vị trí ít thấy lỗ đạn hơn.

Trong bài báo trên tạp chí Nature mà mình nhắc tới bên trên có ý thế này. “Trong trường hợp lời khuyên về sự nghiệp khoa học, thiên kiến người sông sót này xuất hiện vì những người có thể tiếp tục bám trụ trong con đường nghề nghiệp của mình chính là những người ở vị trí đưa ra lời khuyên cho thế hệ nhà nghiên cứu tiếp theo về cách duy trì sự nghiệp trong lĩnh vực đó. Nhiều đồng nghiệp xứng đáng nhưng “không thành công” buộc phải rời bỏ lĩnh vực nghiên cứu của mình dù không mong muốn. Ngược lại, vị trí mà nhiều nhà khoa học đang có trong các lĩnh vực của mình một phần cũng là kết quả của nhiều sự kiện ngẫu nhiên xảy ra trong cuộc đời. Một phần thành công đến từ làm việc chăm chỉ, sự kiên trì và những phán đoán đúng đắn. Nhưng phần lớn lại đến từ những quyết định, may mắn và hoàn cảnh – những yếu tố hiếm khi được nhắc đến trong lời khuyên nghề nghiệp. Những người tồn tại và phát triển nhờ đặc quyền (privilege) thường cho rằng những người muốn đi theo con đường của họ cũng có hoàn cảnh tài chính và xã hội tương tự. Ngược lại, những người không có đặc quyền đó ít có khả năng đạt đến vị trí đủ cao để đưa ra lời khuyên ít thiên lệch hơn. Do đó, điều quan trọng không chỉ là hiểu tại sao một số người “thành công”, mà còn phải hiểu điều gì đã khiến nhiều người khác buộc phải rời bỏ lĩnh vực đó.

Narrative fallacy – Sai lầm kể chuyện

Xin lỗi vì mình luôn hợp lý hoá những điều mình đã làm.

Khi kể chuyện về thành công mình cũng luôn muốn mình là nhân vật chính. Sau khi đã đạt được kết quả, con người có xu hướng sắp xếp lại các sự kiện trong quá khứ thành một câu chuyện mạch lạc, nơi mọi quyết định dường như đều dẫn hợp lý đến thành công cuối cùng. Đôi khi những tình tiết còn được lược bớt hoăc chỉnh sửa. Chúng ta thường nhìn lại con đường mình đã đi và nói: “Mọi thứ diễn ra như vậy là có lý do” hoặc “Nhờ quyết định đó mà tôi đạt được kết quả này.” Nhưng thực tế, có rất nhiều yếu tố mà chúng ta không kiểm soát được, như may mắn, sự ngẫu nhiên, thời điểm, hay những cơ hội bất ngờ và cả những điều chúng ta coi là hiển nhiên.

Càng thực hành lòng biết ơn, mình càng nhận ra có những điều không tự nhiên mà có, nhưng mình không nhận ra. Đôi lúc gặp những chuyện không vừa ý, mình hay trách người khác sao không làm điều này điều kia cho mình. Lúc mình chia sẻ về việc mình được học bổng, mình hay nói chặng đường đó rất cô đơn, chẳng biết chia sẻ cùng ai, vất vả vửa đi làm vừa viết hôg sơ. Mình chỉ nói với gia đình khi mà mình đã đỗ. Chính điều đó khiến mình bị ảo tưởng sức mạnh là “Gia đình đã không thể làm gì giúp mình”. Nhưng mình đã quên mất rằng, đi làm về có mẹ nấu cơm để mình còn sức lên phòng làm việc tiếp, và mình lớn lên trong sự đủ đầy để bớt hẳn đi một mỗi lo cơm áo gạo tiền mà có thể dành tâm trí cho những điều mình gọi là “biến ước mơ thành hiện thực”.

Mình nhớ đến một thông điệp trong cuốn sách “Tính chuyên chế của chế độ nhân tài” của Micheal Sandel:

Người ta thường cho rằng thành công của họ đến từ tài năng và sự nỗ lực của họ, từ đó tạo ra sự ngạo mạn của những người thành công và sự hổ thẹn cho những người thất bại. Ánh hào quang của sự thành công khiến ta không thấy rõ những yếu tố tạo nên sự thành công đó. Cuộc đời, vốn được quan niệm là bất định, nay được cho là được quản trị bởi một số “bí mật” mà rất may đã được một số tác giả phát hiện và truyền đạt lại, dễ hiểu hơn bản cửu chương. Liệu có phải các truờng đại học có đang quá tập trung vào đào tạo những kỹ năng “ra tiền” thay cho một thế hệ có đạo đức và có thể nhìn ra những vấn đề nhân đạo. Liệu số tiền kiếm được có phản ảnh đầy đủ đóng góp của họ cho xã hội. Liệu một ông chủ sòng bài có đóng góp cho xã hội nhiều hơn một giáo viên hay một bác sĩ? Thành công là sự kết hợp giữa tài năng, mưu mẹo, may mắn, quyết tâm, tại một thời điểm phù hợp để đáp ứng một ứng một cách hiệu quả những mong muốn dù nghiêm túc hay phù phiếm. Đôi khi bạn có tài, có nỗ lực chẳng kém ai, chỉ kém một vài nhân tố mà cuộc đời bạn không bao giờ thay đổi được, như xuất thân, màu da, năng khiếu bẩm sinh, hay chẳng có một quả táo nào rơi xuống đầu cả. Điều quan trọng là nhìn lại cuộc sống của mình với lòng biết ơn những gì mình có, thành tựu của bản thân ngày hôm nay dù khó khăn mới đạt được nhưng không phải của riêng mình.

Đọc xong cuốn sách sách này mình rất dị ứng với từ “nhân tài”, “elite” nghe rất chi là phù phiếm.

Chúng ta có thể dùng những lời khuyên như thế nào?

Những chia sẻ kinh nghiệm vẫn có một vai trò nhất định trong cuộc sống đầy mung lung. Nghĩ đi nghĩ lại điều mình thấy ý nghĩa nhất trong việc chia sẻ của mình đó là để mọi người thấy an ủi khi có người cũng đầy thất bại, hoang mâng như bạn và có niềm tin chúng ta rồi cũng đến đích để bạn có thêm động lực cho hành trình của mình. Đôi khi mình thấy, mình viết để bản thân mình đọc lại, lúc tiêu cực lại thấy mình từng lý trí và tích cực đến thế này sao.

Những chia sẻ kinh nghiệm vẫn luôn đóng vai trò quan trọng trong đời sống bởi chúng ta luôn cần cảm hứng, sự động viên, hay một niềm tin cho hành trinh dài đầy thử thách của mình, bởi vì cuộc sống vẫn cần sự cho đi hay sự đóng góp như một lời tri ân cho những phước lành mình đã nhận được, nhưng cách đón nhận những kinh nghiệm ấy như thế nào để có kết quả lại phụ thuộc vào chính chúng ta. Hãy đón nhận và sử dụng kinh nghiệm một cách có chọn lọc, xem những chia sẻ đó như một gợi ý hoặc một nguồn dữ liệu, chứ không phải một công thức hay một con đường tắt. Mỗi người có hoàn cảnh khác nhau: kiến thức, kỹ năng, tính cách, nền tảng gia đình, các mối quan hệ và cả những cơ hội mà họ gặp được trong một thời điểm cụ thể. Kinh nghiệm của một người thường chỉ đúng với người đó với kiến thức, kỹ năng, tính cách nền tảng gia đình, các mối quan hệ với sự hỗ trợ đó trong hoàn cảnh và thời điểm đó. Còn đến lúc bạn đọc được kinh nghiệm của họ trong sách thì nước Mỹ cũng thay mấy đời tổng thống rồi. Điều quan trọng không phải là sao chép hành động của họ, mà là hiểu được nguyên lý phía sau những gì họ đã làm. Thay vì hỏi “Làm sao để làm giống họ?”, có lẽ nên hỏi: Tại sao cách đó hiệu quả với họ? Và nguyên tắc nào đứng sau điều đó?Có lẽ cách hình dung dễ nhất là thế này: kinh nghiệm của người khác giống như bản đồ, còn cuộc sống của bạn là hành trình thật. Bản đồ có thể giúp định hướng, nhưng bạn vẫn phải tự bước đi để biết con đường nào thực sự phù hợp với mình.

Cuối cùng, kinh nghiệm cá nhân vẫn là thứ quan trọng nhất. Không có con đường nào thay thế được việc tự mình: thử – sai – rút kinh nghiệm –  cải tiến, thậm chí là bắt đầu lại. Theo thời gian, chúng ta sẽ dần tạo ra phương pháp phù hợp nhất với chính mình.

Những thành quả không đến từ ước mơ mà đến từ hành động, điều chúng ta cần đôi khi không phải động lực hay cảm hứng mà là kỷ luật và kiên trì. Bởi vậy, mình nghĩ rằng, sau khi đọc câu chuyện của những ngưởi đi trước, đến lúc bạn đứng dậy để viết câu chuyện của mình rồi.

Cám ơn bạn đã đọc đến đây. Nếu bạn thấy thú vị và bổ ích hãy chia sẻ với bạn bè và đừng quên theo dõi qua Email để không bỏ lỡ những bài viết mới trên Blog. Bạn có thể để lại bình luận để cho mình biết nội dung nào bạn đang quan tâm, cũng như để lại email để mình gửi cho bạn những tài liệu hữu ích.

Theo dõi để nhận Newsletters

Theo dõi Fanpage để nhanh chóng cập nhật bài viết và chia sẻ mới nhất: https://www.facebook.com/Violetstoryblog

💎Bạn có thể ủng hộ để Blog được duy trì bằng nhiều hình thức tại Donation