Vậy là đã 1 tháng kể từ ngày mình nộp luận văn Tiến sĩ. Tháng qua mình cứ nghĩ mình sẽ rảnh rỗi, nhưng hoá ra mình làm việc cả tuần, thậm chí cả cuối tuần. Dù vậy, mình cảm thấy những việc đã làm rất ý nghĩa. Về công việc, mình tìm việc và làm một phần quan trọng trong impact project của mình. Về cá nhân, mình đã thiết lập được thói quen tập thể dục và thấy vui vì cơ thể và da của mình cải thiện hơn nhiều. Mình đã đến Stourhead Gardens và Shaftesbury, những nơi mà mình từng rất mong được đến. Và điểm nhấn hơn cả, mình đã cùng bạn thân của mình – Chen Chen – hoàn thành khoá học online Tinh hoa Triết học Phương Đông của Libero do các thầy cô trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đứng lớp.

Mình đã từng muốn học lớp này từ tháng 1 năm ngoái, nhưng lớp đó lại khai giảng đúng ngày mình bay từ Việt Nam sang Anh. Lần này thì đúng là đủ duyên: Chen Chen thúc giục, lại còn được ưu đãi dành cho giảng viên và sinh viên nữa (bạn mình là giảng viên Đại học Ngoại thương), nên cuối cùng chúng mình cũng đăng ký và học xong. Ngoài buổi khai giảng lúc 10 giờ sáng theo giờ Việt Nam làm mình phải dậy sớm, các buổi học còn lại đều vào buổi tối giờ Việt Nam, tức là buổi chiều của mình, nên rất tiện. Và khi học xong, mình thấy rất vui.

Cảm nhận chung về khoá học

Trước khoá học, chúng mình đã có một chút kiến thức về triết học Phương Đông. Mình tìm hiểu từ năm 2025: đã đọc Lão Tử Đạo Đức Kinh, Trang Tử Nam Hoa Kinh, học Kinh Dịch. Chen còn học Thạc sĩ ở Trung Quốc và làm luận văn về Nho giáo trong quản trị doanh nghiệp nữa. Nhưng ở bản thân mình, mình nhận ra là mình chỉ biết khá rời rạc thôi, và Phương Đông không chỉ có Trung Quốc. Khoá học có tất cả 8 chuyên đề: Tôn giáo và văn hoá; Nhân trị, pháp trị, quản trị; Phật giáo; Nho giáo; Đạo thương nhân Nhật Bản; Ứng dụng triết học Trung Quốc trong quản trị nhân lực; Đạo Lão Trang; và Mặc gia.

Dù khoá học không đến nỗi khiến mình cảm thấy “Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ”, nhưng mình biết thêm nhiều kiến thức mới. Trải nghiệm học hành còn có bạn hiền đàm đạo lại càng sâu sắc hơn. Học rồi mới thấy Triết học rất hay. Đôi lúc mình cũng nói với Chen là, nếu quay lại hơn 10 năm trước khi vào đại học, chắc mình chọn học Triết ở Nhân văn mất thôi, hoặc là hai bọn mình có thể sáng học Ngoại thương, chiều sang Nhân văn học Triết (nhưng mình biết là mình của khi ấy mà nghĩ như vậy là bị dở hơi đấy). Mình thấy ngưỡng mộ những người được đắm chìm trong thế giới Triết học, trong khi mình chỉ có thể đọc khi có thời gian rảnh rỗi.

Những điều mình thích nhất về khoá học này

Chuyên đề mình thích nhất trong toàn bộ khoá học là Đạo Lão Trang. Mình nhớ nhất là khi cô giảng về thái độ khi học Đạo: chúng ta cần “thoát tục”, bình tĩnh lắng nghe và hiểu nội dung trước khi ứng dụng để bình luận các vấn đề xã hội hiện đại. Học xong mình lại càng thích Đạo gia, bởi vì triết lý của Lão Trang nhấn mạnh hơn vào đạo làm người, vai trò của con người đối với tự nhiên, hơn là những vấn đề liên quan đến chính trị xã hội, tầng lớp, thứ bậc như trong Nho giáo. Mình nhận ra, Đạo gia không phải không màng thế sự mà đi sâu vào từng tế bào của xã hội. Và chẳng phải khi mỗi con người đều là một cá thể tốt, sống hài hoà với tự nhiên, thì xã hội cũng sẽ trở nên tốt đẹp hay sao? Mình cũng rất thích sự thẳng thắn và rõ ràng của cô nữa.

Chuyên đề mang đến cho mình nhiều bất ngờ nhất là Đạo thương nhân Nhật Bản. Mình không phải là người thích nước Nhật lắm (ngoài ăn sushi ra), nhưng khi nghe chuyên đề này, thấy cách người Nhật thực hành và biến đổi Đạo gia, Phật giáo và Nho giáo thành một văn hoá riêng ra sao, và họ ứng dụng nó trong kinh doanh như thế nào, mình cảm thấy hết sức ngưỡng mộ.

Một kiến thức hoàn toàn mới mình học được trong khoá là Mặc gia, một tư tưởng phản biện mạnh mẽ với Nho giáo. Bởi vì Mặc Tử đứng từ góc nhìn của người nông dân, ông phản đối rất nhiều về Lễ Nhạc, Thiên Mệnh. Là một người thần tượng Khổng Tử, khi nghe những tư tưởng Mặc gia mình có rất nhiều câu hỏi, rất muốn đứng lên phản biện để bảo vệ tư tưởng Nho giáo. Mình cũng cảm giác, dường như Nho giáo bị hiểu nhầm hơi nhiều trong xã hội hiện đại. Lời của Khổng Tử do các học trò thu tập và soạn thành Luậnh Ngữ nhưng sao những thối nát suy đồi của xã hội phong kiến lại đổ hết là do “Khổng Tử dạy”? Nhưng khi học hết chuyên đề, mình nhận ra môi trường sống và xuất thân của một con người ấn định góc nhìn của họ về thế giới, và ảnh hưởng rất nhiều đến tư tưởng và lối sống của họ.

Điều này làm mình nhớ đến lúc học về 24 tiết khí (phần này thuộc huyền học Phương Đông). Khi hiểu rằng 24 tiết khí ra đời từ việc quan sát thời tiết ở Trung Quốc từ ngàn năm trước, mình mới thấy sẽ rất khó để giải thích cho một người phương Tây hiểu người Phương Đông chúng mình nhìn nhận thế giới như thế nào. Bởi vì bạn phải thực sự sống, thực sự trải nghiệm, mới có thể thấm nhuần tư tưởng ở đó, mới hiểu được tâm hồn của một con người mang dòng máu, được sinh ra và được giáo dục trong môi trường đó. Quay lại với Mặc Tử, ông rất phản đối thiên mệnh, nhưng sự phản biện của ông cũng mang nhiều mâu thuẫn. Được sinh ra và đặt vào một vị trí nhất định, nhìn thế giới từ góc nhìn đó và hình thành niềm tin và tư tưởng, đó chẳng phải là thiên mệnh sao?

Những điều mình chưa thoả mãn lắm

Dường như giờ học nào cũng không đủ dài cho tất cả các câu hỏi, nên mình vẫn còn nhiều thắc mắc. Ngoài ra, còn vài điều khiến mình chưa thật sự thoả mãn.

Thứ nhất, cũng là nói về ứng dụng triết lý Phương Đông vào kinh doanh, nhưng phần Phật giáo trong doanh nghiệp hiện đại mình chưa thấy thoả mãn lắm. Ở chuyên đề Đạo thương nhân Nhật Bản, cô có giải thích về niềm tin và các nguyên tắc mà một người làm kinh doanh phải thực hiện, và họ không bao giờ phá vỡ nguyên tắc đó, nên mình cảm nhận Đạo đã đi vào bản chất. Còn ở chuyên đề Phật giáo, khi cô nói về các doanh nghiệp ứng dụng Phật giáo, biểu hiện là làm sản phẩm thuần chay hay mở các khoá thiền cho nhân viên, mình cảm giác những ví dụ ấy vẫn còn ở bề mặt. Nó lại khiến mình thấy người ta dùng chánh niệm như một sự giải thoát hay một công cụ marketing, thay vì thấu hiểu và thực hành rốt ráo.

Thứ hai, bởi vì khoá học này thiên về thực hành, mình cảm giác những câu hỏi thảo luận hơi “đốt cháy giai đoạn”: khi mình chưa thực sự hiểu rõ khái niệm, mọi người đã vội vã muốn biết sẽ ứng dụng ra sao. Mình thấy chưa đi sâu vào khái niệm đã bàn đến thực hành sẽ dẫn đến những giải pháp không phù hợp. Ví dụ, trong buổi đầu tiên, thầy vừa giảng về khái niệm văn hoá và tôn giáo, câu hỏi thảo luận đã là “Thế ứng dụng thế nào trong giáo dục?”. Mình biết là học rồi cũng sẽ có ứng dụng thôi, nhưng chúng ta cần nhiều bậc thang và sự kết nối khác để đi từ khái niệm đến những vấn đề vĩ mô. Người duy nhất cảnh báo điều này và trả lời rất thẳng thắn là cô trong chuyên đề Đạo gia, khi cô nhắc chúng mình nên thoát tục và bình tĩnh học Đạo trước khi để tâm bay lạc theo những thông tin nhiễu loạn trên mạng xã hội, và khoan hãy dùng Đạo Lão Trang để giải thích tại sao ở Pháp bạo động.

Thứ ba, có lẽ là chuyện của riêng mình: những phần về quản trị, lãnh đạo không chạm tới mình nhiều. Với trải nghiệm phần lớn cuộc đời đi học của mình, mình cảm thấy những kiến thức quản trị, CEO rất xa vời với mình. Mình từng đọc rất nhiều sách quản trị của các doanh nghiệp nổi tiếng như Nike, Honda, Pixar, Starbuck, Toyota…; học Ngoại thương thì chắc chắn ít nhất một lần trong đời phải đọc mấy quyển kinh doanh làm giàu. Nhưng càng đọc, mình càng phải chấp nhận một điều là những cuốn sách đó ứng dụng được rất ít cho con đường sự nghiệp của mình. Mình đi làm cũng là nhân viên thấp cổ bé họng, team mình chỉ có 5 người, nên nhìn đến CEO hay chuyện quản trị con người thì xa lắm. Bởi thế, khi nói về quản trị và lãnh đạo, mình quan tâm hơn đến “quản trị và lãnh đạo bản thân mình”. Mình luôn có một tư tưởng là “Đến bản thân mình mà còn không trở thành phiên bản mình mong muốn thì lãnh đạo được ai?”. Mục tiêu của mình ở thời điểm hiện tại không phải trở thành một CEO đứng trên ngàn người mà đơn giản chỉ muốn trở thành một con người có ích. Bởi thế mà mình thấy đồng cảm hơn với lối sống thuận tự nhiên của Lão Trang, với đạo làm người quân tử của Nho giáo.

Vì những lý do trên, sau khoá học, mình đã viết cảm nhận gửi chương trình và mong sẽ có một khoá học sâu hơn về lý thuyết. Chỉ riêng một khoá về Đạo gia, hay riêng về Nho giáo, mình nghĩ cũng đã có rất nhiều điều phải học rồi.

Tiếp tục học về Phương Đông

Dù không quá hài lòng, mình nghĩ việc tham gia khoá học này là một quyết định đúng đắn. Đặc biệt, mình thấy vui khi có bạn học cùng để đàm đạo. Ví dụ, có rất nhiều kiến thức về lịch sử Trung Quốc mình không biết, mình lại nhắn tin hỏi Chen Chen. Triết học không thể tách rời bối cảnh lịch sử. Như mình nói ở trên, phải hiểu được bối cảnh thời điểm đó, hoàn cảnh của con người, mới hiểu được tư tưởng và niềm tin của họ. Mình nghĩ, nếu quay lại hồi apply học bổng Chevening viết về Leadership và Networking mà mình hiểu được những đạo lý này thì mình sẽ viết hay hơn. Nhưngg giờ có thể viết hay hơn, có nghĩa là mình đã trưởng thành hơn so với mình của 9 năm trước rồi.

Sau khoá học có rất nhiều tài liệu tham khảo để đọc thêm. Hiện tại mình đang tiếp tục học Huyền học Phương Đông: đã học xong Kinh Dịch cơ bản, Phong thuỷ cơ bản, nhập môn Kỳ môn Độn giáp, và đang bắt đầu học Tử vi. Mình cũng có khá nhiều câu hỏi trong quá trình học, đặc biệt là: “Tại sao người xưa lại quy ước như vậy? Những quy luật này đến từ đâu? Họ đã quan sát như thế nào?”. Càng học mình càng thấy vui, và sẽ viết thêm về trải nghiệm này. Mình sẽ lập riêng một chuyên đề mới trên Blog về Huyền học và Triết học Phương Đông, tách khỏi chuỗi bài về Tarot, vì mình hi vọng đây sẽ là một chuỗi bài phong phú. Mình cũng muốn học thêm về Triết học Phương Tây nữa, nhưng để tránh “tẩu hoả nhập ma”, mình sẽ đợi tiêu hoá từ từ nội dung khoá Triết học Phương Đông trước khi tiếp tục nội dung mới.

[Học từ người xưa] Kinh Dịch – 2 hào âm dương giải thích cả vũ trụ

Phương Đông vẫn luôn ở trong mình

Trong khoá học, các thầy cô nói rất nhiều về quân tử, về đạo làm người. Học khoá học này, hay những ngày ngồi học Kinh Dịch, đọc sách Đạo gia, Nho giáo, mình cảm giác như tìm lại niềm vui của đứa trẻ ngày xưa xem Thần Điêu Đại Hiệp, Thiên Long Bát Bộ, trước khi đọc Marc Levy từ hồi cấp 3, trước khi đọc sách self-help kiểu Mỹ khi lên đại học. Ngày xưa xem Thiên Long Bát Bộ, mình thích Vương Ngữ Yên dù bạn bè thường thích Mộc Uyển Thanh hơn. Nhưng mình thích Vương Ngữ Yên không phải vì Lưu Diệc Phi xinh, mà vì mình luôn muốn trở thành người “văn vở chữ nghĩa”, hiểu biết như thế. Tất cả những quan điểm về phát triển bản thân của mình cũng chỉ xoay quanh mấy chữ “Cầm Kỳ Thi Hoạ – Văn Võ song toàn”, dù mình làm theo quan điểm đó một cách rất Tây hoá. Bởi thế mà khi đọc, mình cảm thấy Triết học Phương Đông ngấm vào tâm hồn mình một cách rất tự nhiên.

Mình cũng từng là đứa thích châu Âu hơn châu Á. Khi các bạn bắt đầu đọc truyện tranh Nhật Bản hay đọc Tam Quốc thì mình đọc Marc Levy, Jane Austen, Charles Dickens. Hồi đại học, khi các bạn chọn ngoại ngữ 2 thường là tiếng Nhật hoặc tiếng Trung, thì mình chọn tiếng Pháp. Mình học cao học ở Anh cũng khá lâu. Nhưng càng ngày càng có điều gì đó kéo mình lại với Phương Đông, hay nó vốn dĩ vẫn luôn ở trong mình, chỉ là chưa có dịp được đào lên. Mình có một trải nghiệm rất kỳ lạ, đó là khi mình nghe một video về cuộc đời Khổng Tử trên YouTube. Nội dung video chỉ giới thiệu Khổng Tử từ nhỏ sống ra sao và ông dạy học trò thế nào thôi, nhưng không hiểu sao mình khóc như mưa. Mình không thể giải thích được cảm giác rất chạm ấy. Từ sau đó mình tìm đọc nhiều hơn về Nho giáo. Mình nhận ra một chương mới của cuộc đời đang thôi thúc mình nghĩ khác đi, và sống khác đi. Hay đơn giản chỉ là đến tuổi mỏi mệt với những cuộc đua rồi, tôi chỉ muốn lên Võ Đang tu luyện. Nhưng sau khi học chuyên đề Đạo thương nhân Nhật Bản, Chen Chen nhắc rằng thay vì lên Võ Đang, hãy đi Nhật, bởi ở đó cả Đạo gia, Nho giáo và Phật giáo được kết hợp hài hoà.

Photo by The Walters Art Museum on Unsplash

Cám ơn bạn đã đọc đến đây. Nếu thấy thông tin hữu ích hay chia sẻ với bạn bè và subcribe để bằng link bên dưới để không bỏ lỡ những bài viết mới trên Blog. Bạn có thể để lại bình luận để cho mình biết nội dung nào bạn đang quan tâm, cũng như để lại email để mình gửi cho bạn những tài liệu hữu ích.

Theo dõi để nhận Newsletters